Faiz, paranın zaman değerini ifade eden bir oran. Borç alan birinin, paranın geri ödendiği ana kadar geçen süre için ödediği bedel; aynı paranın bir yatırım aracında bekletilirse kazandığı getiri. Türkiye'de hem mevduata, hem krediye, hem tahvile uygulanan temel finansal kavramdır.
Basit faiz
Anaparaya tek seferde uygulanır, faiz üzerine faiz işlemez:
Faiz = Anapara × Oran × Süre
Örneğin 100.000 TL'yi yıllık %50 ile 2 yıl basit faize yatırırsan: 100.000 × 0,50 × 2 = 100.000 TL faiz. Sonuç: 200.000 TL anapara + faiz.
Bileşik faiz
Her dönem sonunda kazanılan faiz anaparaya eklenir, sonraki dönem o yeni rakam üzerinden faiz hesaplanır. Para çığ etkisi yapar:
Birikim = Anapara × (1 + Oran)^Süre
Aynı 100.000 TL %50 yıllık bileşik 2 yıl: 100.000 × 1,5² = 225.000 TL. Yani 25.000 TL ekstra — yıl başına faizin faizi.
Aylık ve yıllık dönüşüm
Banka aylık faiz açıklarsa: Yıllık ≈ (1 + Aylık)^12 - 1. Aylık %3 → yıllık ≈ %42,6 (bileşik). Sade çarpım %36 yanlıştır; matematiksel olarak yetersiz.
Reel faiz: enflasyondan arındırılmış
Nominal (yazılı) faiz %50, yıllık enflasyon %45 ise reel faiz yaklaşık %3,4'tür. Formül: (1 + Nominal) / (1 + Enflasyon) - 1. Türkiye'de son yıllarda mevduat reel getirisi negatif kaldı; bu yüzden yatırımcı altın, döviz, hisse senedi gibi alternatiflere yöneldi.