IBAN, International Bank Account Number ifadesinin kısaltmasıdır. Banka hesaplarını uluslararası ölçekte tek tip bir formatta tanımlamak için ISO 13616 standardıyla geliştirilmiştir. Avrupa'da SEPA bölgesinde transfer zorunludur; Türkiye 2009'da resmen IBAN'a geçiş yaptı.
Türkiye IBAN'ı her zaman TR ile başlar ve 26 karakterden oluşur — 2 ülke kodu, 2 kontrol hanesi, 5 banka kodu, 17 hesap bilgisi.
Türkiye IBAN formatı: parça parça
Bir TR IBAN'ı şu yapıda gizler:
TR+NN+BBBBB+RRRRRRRRRRRRRRRRR
- TR (2 hane): ülke kodu. Türkiye için sabit.
- NN (2 hane): kontrol hanesi. IBAN'ın geri kalanından mod-97 algoritmasıyla üretilir; yanlış yazılan IBAN'ı tespit etmek için kullanılır.
- BBBBB (5 hane): banka kodu. Her bankanın kendi numarası vardır: Ziraat 00010, Garanti BBVA 00062, Türkiye İş Bankası 00064, Yapı Kredi 00067, Akbank 00046, QNB Finansbank 00111 gibi.
- RRRRRRRRRRRRRRRRR (17 hane): banka iç hesap numarası ve şube bilgisi.
Yani sadece IBAN'ın 5-9. karakterlerine bakarak hangi bankaya ait olduğunu söyleyebilirsiniz; sayfa üstündeki çözümleyici tam bunu yapar.
Mod-97 kontrolü: yanlış yazılan IBAN niye reddedilir?
IBAN'ın 3. ve 4. karakterleri hesabın kendisi değildir; matematiksel kontrol hanesidir. Bir IBAN'ı 97'ye böldüğünüzde kalan 1 olmalıdır — değilse IBAN geçersizdir. Bu sayede banka, hatalı yazılmış IBAN'ı transfere göndermeden 'hatalı' diye geri çevirir; başka bir hesaba para gitme riski azalır.
Algoritma kompleks görünür ama pratikte kullanıcının yapması gereken bir şey yok: bankanın sistemi otomatik kontrol eder. Bu yüzden 26 karakteri doğru yazmak, hesap numarasını doğru yazmaya kıyasla daha güvenlidir — yanlış yazıldığında genelde transfer hiç başlamaz.
IBAN paylaşmak güvenli mi?
Evet, güvenlidir. IBAN sadece para göndermek için kullanılır; başkasının IBAN'ından para çekmek yasal-teknik olarak mümkün değildir. Bu yüzden faturada, e-ticaret sitesinde, sözleşmede IBAN paylaşmak risk değildir.
Tek istisna: IBAN ile birlikte ad-soyad, doğum tarihi, kimlik bilgisi paylaşmak kimlik avı (phishing) riski yaratabilir. Saldırgan bunları birleştirip dolandırıcılık girişiminde bulunabilir; ama bu IBAN'ın değil, çoklu kişisel veri paylaşımının riskidir.
EFT ve havale: IBAN ile ne fark eder?
IBAN her ikisinde de kullanılır. Fark işlem altyapısında:
- Havale: aynı banka içi, anlık ve genelde ücretsiz.
- EFT: farklı bankalar arası, mesai saatlerinde işler. 7/24 EFT olarak FAST sistemi (Fonların Anlık ve Sürekli Transferi) 2021'den itibaren küçük tutarlarda 7/24 transferi mümkün kıldı.
- SWIFT: uluslararası transfer; IBAN ek olarak banka SWIFT/BIC kodu da gerekir.