Kâr marjı, bir satıştan elde edilen kârın satış tutarına oranıdır. Tek bir sayı değildir — hangi giderlerin düşüldüğüne göre üç seviyede ölçülür ve her birinin işletme açısından farklı bir anlamı vardır. Yatırımcı şirketin sağlığını anlamak için bu üçlünün hepsine birden bakar; biri iyi olup diğeri kötü olabilir.
Üç farklı kâr marjı
1) Brüt kâr marjı
(Satış − Satılan Malın Maliyeti) / Satış × 100Üretim veya alım maliyetinin satış fiyatından çıkarılmasıyla elde edilir. Operasyonel giderler (kira, maaş, pazarlama) ve vergi henüz dahil değildir. Üretim verimliliğinin saf göstergesidir; iki şirketi karşılaştırırken aynı sektördeki birinin diğerinden daha iyi alış pazarlığı yapıp yapmadığını gösterir.
2) Faaliyet (operasyon) kâr marjı
Faaliyet Kârı / Satış × 100Brüt kârdan kira, maaş, pazarlama, AR-GE, amortisman gibi operasyonel giderler düşülür. Faiz ve vergi dahil değildir. Şirketin günlük operasyonunu ne kadar verimli yönettiğini gösterir.
3) Net kâr marjı
Net Kâr / Satış × 100Faiz, vergi, olağandışı kalemler dahil her şey düşüldükten sonra kalan kârın satışa oranı. Hissedar açısından en önemli rakam; hissedarın eline gerçekten ne geçtiğini söyler.
Marj vs kârlılık: sıkça karıştırılır
'Marj' satışın yüzdesidir; 'kârlılık' (ROIC, ROE) yatırımın getirisidir. Düşük marjlı yüksek hacimli iş (market zinciri, %2 marj) ile yüksek marjlı düşük hacimli iş (lüks butik, %40 marj) farklı modellerdir. Sadece marjı yüksek diye bir şirket daha kârlı değildir; sermaye dönüşü ve hacim büyüklüğü en az kadar önemli.
Sektör bazlı tipik marjlar
- Süpermarket / hızlı tüketim: brüt %15-25, net %2-4. Yüksek hacim, düşük marj.
- Restoran: brüt %60-70 (gıda maliyeti), net %3-8. Yüksek operasyonel gider.
- Yazılım / SaaS: brüt %70-85, net %15-25. Üretim maliyeti çok düşük; geliştirme + pazarlama büyük gider.
- Lüks markalar: brüt %60-80, net %15-25. Marka primi marjı korur.
- Otomotiv (üretici): brüt %15-25, net %3-7. Yüksek sermaye yoğunluğu.
- İnşaat: brüt %15-30, net %5-10. Proje bazlı volatilite.
Fiyatlama: marjı maliyetle karıştırma tuzağı
Yaygın yanlış: 'Maliyetim 100 TL, %25 kâr istiyorum' → 100 × 1,25 = 125 TL satarım. Çıkan marj %25 değil, %20'dir.
Marj = (125 − 100) / 125 × 100 = %20
%25 marj için satış fiyatı 100 / (1 − 0,25) = 133,33 TL olmalıdır. Bu mark-up (zam oranı) ile margin (marj) ayrımıdır. Ticari hesaplarda mark-up oranıyla marjı karıştırmak satış raporlarını saptırır.
Pazarlama harcamasının marja etkisi
Satış artırmak için pazarlama harcaması yapan şirket brüt marjı korur ama faaliyet marjı düşer. Yeni başlayan e-ticaret şirketlerinin tipik durumu: brüt %50, faaliyet %5 — pazarlama bütçesi geliri yutuyor. Olgunlaştığında müşteri kazanım maliyeti (CAC) düşer, faaliyet marjı brüt marja yakınsamaya başlar.