Engelli maaşı, sağlık kurulu raporuyla %40 ve üzeri engel oranı bulunan ve geliri muhtaçlık sınırının altında olan vatandaşlara devletin ödediği aylıktır. Resmi adı '2022 sayılı kanun kapsamında engelli aylığı'; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) öder.
Bu bir 'sigortalı emeklilik' değil — sigortalılığa, prim ödemiş olmaya, çalışma geçmişine bakılmaz. Mantığı sosyal devlet ilkesi: çalışamayacak durumda olan ve geliri yetmeyen vatandaşa nakdi destek.
İki temel şart birden tutmalı
1) Engel oranı
Tam teşekküllü bir devlet hastanesinden alınmış sağlık kurulu raporuyla %40 ve üzeri engel oranı kanıtlanmalı. İki kademe var:
- %40-69: 'Engelli' kategorisinde aylık alır.
- %70 ve üzeri: 'Bakıma muhtaç engelli' kategorisi; hem aylık daha yüksektir hem de evde bakım maaşı ayrı bir hak olarak doğar.
2) Hane gelir testi
Hane içindeki kişi başı net gelir, aylık net asgari ücretin üçte birinin altında olmalı. 'Hane' kavramı geniş: aynı evde yaşayan eş, çocuk ve aynı haneyi paylaşan akrabalar dahil. Aile birinin geliri yüksekse bu kişi başı sayıya yansır ve aylık reddedilir.
Önemli detay: bireyin geliri değil, hane kişi başı geliri ölçüt. Eşi ya da ebeveyni iyi gelirli olan engellinin başvurusu çoğu zaman reddedilir.
18 yaş altı çocuk için ayrı düzenleme
18 yaşını doldurmamış engelli çocuğa bakan annelere veya babalara da 2022 sayılı kanun kapsamında aylık ödenir. Buna 'engelli yakını aylığı' denir; ödeme aileye yapılır, çocuğun büyümesiyle 18'inde engelli aylığına dönüşür.
Başvuru: il/ilçe Sosyal Yardım Vakfı
Başvuru e-Devlet üzerinden veya bağlı bulunduğunuz il/ilçedeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na yapılır. SYDV ev ziyaretiyle gelir testi yapar, sağlık kurulu raporu kontrol edilir, kararı Vakıf Mütevelli Heyeti verir.
Bonus haklar
- 2022 aylığı alanlar otomatik olarak genel sağlık sigortalısı sayılır; tedavi ve ilaç hakkı doğar.
- Engellilik vergi indirimi (gelir vergisi) ayrı bir hak; çalışan engelli ya da bakmakla yükümlü olduğu engelli yakını olan herkes faydalanabilir.
- %70 ve üstü engelli aile bireyine bakan kişi evde bakım maaşını ek olarak alabilir.