65 yaş aylığı, hayatı boyunca yeterli sigortalılık biriktirememiş ve bakacak ailesi de olmayan yaşlı vatandaşlara devletin sosyal güvenlik adına ödediği aylıktır. Resmi temeli 1976 tarihli 2022 sayılı kanun; ödemeyi Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yapar.
Bu aylık SGK emeklilik aylığının yerine geçen bir alternatif değil. SGK aylığı sigortalı çalışmanın karşılığıdır; 65 yaş aylığı ise 'çalışmadıysan, çalışamadıysan, sigortan da yoksa' devreye giren asgari geçim güvencesidir.
Üç şart birden sağlanmalı
- Yaş: 65 yaşını doldurmuş olmak. Erkek-kadın aynıdır.
- Türk vatandaşlığı: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak. Yabancılar bu hakka tabi değildir.
- Gelir + güvence eksikliği: Hiçbir sosyal güvenceniz olmamalı (SGK emekliliği, dul-yetim aylığı, BES, vb.) ve hane içi kişi başı net geliriniz aylık asgari ücretin 1/3'ünün altında olmalı.
Sosyal güvence kuralı: küçük ama kritik
'Sosyal güvence' geniş tanımlıdır. Eşinizden dolayı dul aylığı alıyorsanız, çocuklarınızdan biri sigortalıysa ve siz onun bakmakla yükümlü olunan kişisi statüsündeyseniz, ya da kendi adınıza isteğe bağlı SGK ödüyorsanız 65 yaş aylığı bağlanmaz.
Yaygın yanlış anlama: SGK'dan dul-yetim aylığı alanlar 65 yaş aylığını ek olarak alamaz; ya birini ya diğerini seçer. Genelde dul aylığı daha yüksek olur, o tercih edilir.
Hane içi gelir testi
Aynı evde yaşayan herkesin geliri toplanır, hane kişi sayısına bölünür. Çıkan kişi başı net gelir, aylık net asgari ücretin 1/3'ünden düşükse muhtaç sayılırsınız. Tek başına yaşayan ve hiç geliri olmayan 65 yaş üstü kişi için bu test her zaman geçerdir.
Başvuru süreci
Bağlı bulunduğunuz Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na (SYDV) ya da e-Devlet üzerinden başvurulur. SYDV gelir testi için ev ziyareti yapar, banka hesapları + tapu + araç kayıtları taranır. Karar genelde 1-2 ay içinde çıkar, geriye dönük başvuru tarihi itibariyle ödenir.
Aylığın ekstra haklarla geldiği başka şeyler
- Genel Sağlık Sigortası otomatik açılır; tedavi ve ilaç hakkı doğar.
- Bazı belediyeler 65 yaş aylığı alanlara ek erzak/yakacak yardımı yapar.
- Toplu taşıma ücretsiz kullanım hakkı 65+ yaş için zaten tanınır; aylık ile bağlantılı değildir.