Karşılaştırma Aracı
Sigortalılık statüsü olarak 4A (SSK) ile 4B (Bağ-Kur) arasındaki prim, emeklilik ve hak farklarını karşılaştırın.
Türkiye'de sosyal güvenlik sistemi sigortalıları statülerine göre ayırır: 4A (eski adıyla SSK) bir işverene hizmet akdiyle bağlı çalışanları, 4B (eski adıyla Bağ-Kur) ise kendi nam ve hesabına çalışan esnaf, tüccar ve serbest meslek erbabını kapsar. İki statü; prim ödeme şekli, haklar ve emeklilik koşulları açısından önemli farklar taşır.
Bu sayfa 4A ile 4B'yi; prim yükü, işsizlik ve kıdem hakları, prime esas kazanç belirleme ve emeklilik açısından karşılaştırır. Amaç, bordrolu çalışan mı yoksa kendi işini yapan biri mi olduğunuza göre hangi statünün ne anlama geldiğini netleştirmektir.
4A'lı (SSK) çalışanda primin bir kısmı işçiden (yüzde 14 SGK + yüzde 1 işsizlik) kesilir, daha büyük kısmını işveren öder. Yani sigortalının cebinden çıkan kısım, toplam primin yalnızca bir bölümüdür. Prime esas kazanç, brüt maaş üzerinden (taban ve tavan sınırları içinde) belirlenir.
4B'li (Bağ-Kur) sigortalı, primin tamamını kendisi öder; işveren katkısı yoktur. Prime esas kazancını, yasal taban ile tavan arasında kendisi beyan edebilir. Düşük beyan düşük prim ama düşük emekli maaşı; yüksek beyan yüksek prim ama yüksek maaş anlamına gelir.
4A'lılar işsizlik sigortası ve kıdem tazminatı gibi haklara sahiptir; 4B'lilerde bu haklar bulunmaz. Emeklilikte her iki statüde de prim günü ve sigortalılık süresi belirleyicidir; aylık bağlama oranı prime esas kazanca göre hesaplanır.
Bir şirkette brüt maaşla çalışan kişi. Primin yüzde 15'i (SGK + işsizlik) maaşından kesiliyor, kalan büyük kısmı işveren ödüyor.
Sigortalının prim yükü görece düşüktür çünkü işveren katkısı vardır. Ayrıca işsizlik maaşı ve kıdem tazminatı güvencesi bulunur. Buna karşılık prime esas kazancını kendisi belirleyemez; brüt maaşına bağlıdır.
4A, düşük kişisel prim yükü ve güçlü güvenceler (işsizlik, kıdem) sunar; bordrolu çalışanlar için avantajlı bir statüdür.
Kendi dükkânını işleten bir esnaf. Primin tamamını kendisi ödüyor ve prime esas kazancını taban-tavan arasında beyan ediyor.
Esnaf, çalışma düzeninde özgürdür ve kazancına göre prim seviyesini ayarlayabilir; ancak primin tamamı cebinden çıkar ve işsizlik maaşı hakkı yoktur. Düşük beyan kısa vadede prim tasarrufu sağlasa da emekli maaşını düşürür.
4B, bağımsız çalışma esnekliği sunar ama tüm prim yükü ve güvence eksikliği sigortalıdadır; emekli maaşı için beyan seviyesi kritik öneme sahiptir.
Statünüz zaten 4A'dır. İşsizlik ve kıdem haklarınızı bilin; prime esas kazancınız brüt maaşınıza bağlı olduğu için bordronuzdaki SGK matrahını takip edin.
Statünüz 4B'dir. Prime esas kazanç beyanınızı yalnızca bugünkü prim yüküne göre değil, gelecekteki emekli maaşınızı düşünerek belirleyin. Çok düşük beyan, emeklilikte düşük maaş olarak geri döner.
Birden fazla statüye tabi olma durumunuzu SGK kurallarına göre netleştirin; genellikle öncelik sırası ve çakışma kuralları belirleyicidir. Hizmet dökümünüzü kontrol edip hangi statüden prim ödediğinizi takip edin.
| # | Fark |
|---|---|
| 1 | 4A: Primin bir kısmını işveren öder |
| 2 | 4B: Primin tamamını sigortalı öder |
| 3 | 4A: İşsizlik sigortası kapsamında |
| 4 | 4B: Kendi nam ve hesabına çalışanlar |
Karşılaştırma; 4A ve 4B prim oranları, prime esas kazanç taban-tavanı, işveren katkısının varlığı, işsizlik/kıdem hakları ve emeklilikte aylık bağlama oranı gibi SGK parametreleri üzerinden kurgulanır. Statüye özgü haklar ve oranlar mevzuata göre değişebilir; kişisel durum için SGK kayıtları esastır. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali tavsiye niteliği taşımaz.
4A (SSK) bir işverene hizmet akdiyle bağlı çalışanları, 4B (Bağ-Kur) kendi nam ve hesabına çalışanları kapsar. En temel fark prim ödeme şeklidir: 4A'da primin önemli kısmını işveren öder ve sigortalıya işsizlik/kıdem hakları tanınır; 4B'de primin tamamını sigortalı öder ve bu haklar bulunmaz.
4B'li, prime esas kazancını yasal taban ile tavan arasında kendisi beyan eder. Düşük beyan kısa vadede daha az prim ödemek demektir ama emekli maaşını ciddi şekilde düşürür. Emekliliğe yaklaştıkça veya uzun vadeli düşünüyorsanız, daha yüksek beyan daha yüksek bağlanacak maaş anlamına gelir.
Hayır. İşsizlik sigortası 4A'lı (bir işverene bağlı) çalışanlara özgüdür. Kendi işini yapan 4B'liler işsizlik maaşı kapsamında değildir ve kıdem tazminatı hakları da yoktur. Bu, bağımsız çalışmanın getirdiği güvence eksikliklerinden biridir.
Emeklilik şartları (prim günü, sigortalılık süresi) benzer mantıkla işler; maaş, prime esas kazanca ve aylık bağlama oranına bağlıdır. 4A'da işveren katkısıyla aynı maaştan daha düşük kişisel yük doğar. 4B'de ise emekli maaşını beyan seviyeniz belirler; yüksek ve düzenli beyan yüksek maaş sağlar.
Hem ücretli (4A) hem bağımsız (4B) faaliyetiniz varsa, SGK'nın çakışma ve öncelik kuralları hangi statüden prim ödeyeceğinizi belirler. Genellikle belirli bir statü önceliklidir. Hizmet dökümünüzü kontrol ederek fiilen hangi statüden prim yatırdığınızı takip etmeniz önemlidir.